I. Phạm Đình Chương Và Ca Khúc Nửa Hồn Thương Đau
Nhạc sĩ Phạm Đình Chương sáng tác không nhiều. Số lượng các ca khúc ông viết, chỉ khoảng chừng trên dưới sáu mươi, nhưng ca khúc nào của ông cũng thuộc hàng kiệt tác.
Năm 1970, Phạm Đình Chương viết Nửa Hồn Thương Đau cho bộ phim Chân Trời Tím của đạo diễn Lê Hoàng Hoa, xuất phẩm vào năm 1971.
Trong ca khúc này, Phạm Đình Chương có sử dụng hai câu thơ trong bài Lệ Đá Xanh của nhà thơ Thanh Tâm Tuyền:
đôi khi anh muốn tin
ôi những người khóc lẻ loi một mình.
Dưới tên ca khúc và trên tên mình, Phạm Đình Chương trân trọng ghi: Tặng Cung Tiến và Thanh Tâm Tuyền.
******
II. Bài Thơ Lệ Đá Xanh Của Thanh Tâm Tuyền
"đôi khi anh muốn tin
ôi những người khóc lẻ loi một mình."
Thơ Thanh Tâm Tuyền khó đọc.
Mặc dù, theo nhận định của tiểu luận gia Đặng Tiến, Thanh Tâm Tuyền là một nhà thơ sâu sắc, uyên bác, tài hoa, nghiêm túc, tư cách và tiết tháo.
Nhà phê bình văn học Đặng Tiến cũng từng tiếc nuối, lối thơ Thanh Tâm Tuyền, sau khi ông mất đi, không có người thừa kế.
Người khen ông cũng lắm mà người chê ông cũng nhiều. Đặc biệt, ông nổi tiếng là kiêu ngạo khi ghi những lời thách thức vào trang đầu tập thơ Tôi Không Còn Cô Độc:
Ở đây, tôi là hoàng đế đầy đủ quyền uy. Bởi vì người nào vào trong đất đai của tôi, người hoàn toàn tự do. Để cai trị, tôi có những luật lệ tinh thần, mà người phải thần phục nếu người muốn nhập lãnh thổ. Người hoàn toàn tự do. Và có thể ném cuốn sách ra ngoài cửa sổ.
Ý kiến này nọ cũng nhiều, nhưng không ai có thể phủ nhận, Thanh Tâm Tuyền là một tác gia, có công lao làm mới nền văn học miền Nam trước 1975, bằng lối viết mới cho cả thơ ca và văn xuôi.
Lệ Đá Xanh
tôi biết những người khóc lẻ loi
không nguôi một phút
những người khóc lệ không rơi ngoài tim mình
em biết không
lệ là những viên đá xanh
tim rũ rượi
đôi khi anh muốn tin
ngoài đời chỉ còn trời sao là đáng kể
mà bên những vì sao lấp lánh đôi mắt em
đến ngày cuối
đôi khi anh muốn tin
ngoài đời thơm phức những trái cây của thượng đế
mà bên những trái cây ngọt ngào đôi môi em
nguồn sữa mật khởi đầu
đôi khi anh muốn tin
ngoài đời đầy cỏ hoa tinh khiết
mà bên cỏ hoa quyến rũ cánh tay em
vòng ân ái
đôi khi anh muốn tin
ôi những người khóc lẻ loi một mình
đau đớn lệ là những viên đá xanh
tim rũ rượi.
******
III. Ca Khúc Nửa Hồn Thương Đau Của Phạm Đình Chương
Nửa Hồn Thương Đau
Nhắm mắt cho tôi tìm một thoáng hương xưa
Cho tôi về đường cũ nên thơ
Cho tôi gặp người xưa ước mơ
Hay chỉ là giấc mơ thôi
Nghe tình đang chết trong tôi
Nghe lòng tiếc nuối, xót thương suốt đời
Nhắm mắt ôi sao nửa hồn bỗng thương đau
Ôi sao ngàn trùng mãi xa nhau
Hay ta còn hẹn nhau kiếp nào
Anh ở đâu em ở đâu
Có chăng mưa sầu, buồn đen mắt sâu
Nhắm mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt
Chỉ thấy lòng nhớ nhung chất ngất
Và tiếng hát, và nước mắt
Đôi khi em muốn tin
Đôi khi em muốn tin
Ôi những người, ôi những người
Khóc lẻ loi một mình.
******
III.1. Cho Tôi Gặp Người Xưa Ước Mơ
Nhắm mắt, cho tôi tìm một thoáng hương xưa
Cho tôi về đường cũ nên thơ
Cho tôi gặp người xưa ước mơ
Nhắm mắt là một thái độ, thái độ muốn được một mình, một mình gặm nhấm, một mình đau. Một mình vì không chịu nổi những tiếng cười, những hân hoan, vui sướng đang diễn ra chung quanh mình. Một mình để tránh những vô tâm của giống loài.
Một mình để thổn thức, để nhớ nhung, và tiếc nuối.
Để đi tìm lại kỷ niệm xưa, những kỷ niệm xưa tinh khôi, đẹp đẽ. Để đi tìm lại một thoáng của hương xưa, một thoáng hương xưa từng vô cùng quen thuộc.
Một mình để đi về lại con đường cũ nên thơ, con đường của hạnh phúc cũ, mà giờ đây, chỉ còn tồn tại trong tâm trí. Trên con đường ấy, biết đâu, sẽ gặp lại hình bóng của người xưa, như ước mơ, vẫn diễn ra trong từng giờ từng phút.
******
III.2. Nghe Lòng Tiếc Nuối, Xót Thương Suốt Đời
Hay chỉ là giấc mơ thôi
Nghe tình đang chết trong tôi
Nghe lòng tiếc nuối, xót thương suốt đời
Nhưng tất cả, giờ đây, đều chỉ còn là giấc mơ. Tôi nghe tình đang chết dần trong tôi, như tôi đang nghe, chính tôi đang chết vậy.
Tình lạnh dần, lịm dần. Hơi thở tình ngưng. Tim tình không đập nữa.
Và tôi nghe lòng tiếc nuối, tiếc nuối những ngày yêu, sao mà ngắn ngủi đến vậy. Tôi nghe dậy lên trong lòng tôi, một niềm xót thương. Xót thương ai ư? Xót thương người. Xót thương tôi. Xót thương một mối tình, tưởng đi cùng nhau, tưởng sẽ bên nhau, cho đến cuối cuộc đời
Nào có dè đâu!
******
III.3. Hay Ta Còn Hẹn Nhau Kiếp Nào
Nhắm mắt ôi sao nửa hồn bỗng thương đau
Ôi sao ngàn trùng mãi xa nhau
Hay ta còn hẹn nhau kiếp nào
Tôi nhắm mắt. Tôi một mình. Ôi.
Ôi, sao nửa hồn tôi lại đau đến thế này. Nửa trái tim, thuộc về tôi, sao nó lại đau đến vậy. Đau đến mức không thở được. Nó đau, đau xé, như ai xé. Nó đau, cấu cào, như ai đang cấu cào tim tôi.
Ôi, tôi có chờ điều này đến đâu, mà sao, lại ngàn trùng hiện ra thăm thẳm? Mà sao, lại nỡ bắt nửa tim này phải chịu xa một nửa tim kia, vĩnh viễn chia lìa?
Hay tôi đã chuyển kiếp rồi? Tôi chuyển kiếp chưa mà nghe như tôi đã chết? Chúng ta còn hẹn nhau ở kiếp nào không?
Có hẹn nhau ở kiếp nào không, làm ơn nhắc với!
******
III.4. Có Chăng Mưa Sầu, Buồn Đen Mắt Sâu
Anh ở đâu em ở đâu
Có chăng mưa sầu, buồn đen mắt sâu
Anh ở đâu? Và em nữa, em đang ở đâu?
Sao chúng ta phải biệt ly, phải xa cách mãi mãi đến thế này?
Ngoài kia có chăng, ngoài kia phải chăng, đương kéo đến một cơn mưa sầu, một cơn mưa rất sầu, làm nỗi buồn chìm sâu vào đôi mắt tối. Đôi mắt đen hao mòn tuổi xuân. Đôi mắt đen thăm thẳm bể đời.
******
III.5. Và Tiếng Hát, Và Nước Mắt
Nhắm mắt chỉ thấy một chân trời tím ngắt
Chỉ thấy lòng nhớ nhung chất ngất
Và tiếng hát, và nước mắt
Tôi nhắm mắt. Tôi một mình. Và thấy chân trời màu tím ngắt. Màu tím tái tê. Màu tím u sầu. Màu tím nghìn trùng xa biệt.
Tôi nhắm mắt. Tôi một mình. Và tôi thấy lòng tôi, nỗi nhớ nhung đương chất ngất. Tiếng hát ai, mà sao, lại đẫm nước mắt tôi.
Nước mắt tôi rơi!
******
III.6. Đôi Khi Em Muốn Tin
Đôi khi em muốn tin
Đôi khi em muốn tin
Ôi những người, ôi những người
Khóc lẻ loi một mình.
Đôi khi, ta hoài nghi. Hoài nghi đời. Hoài nghi người. Hoài nghi mình.
Thế nên, đôi khi em muốn tin, như tin em giờ đây. Đôi khi em muốn tin, như tin anh giờ đây.
Vì sao muốn tin ư? Vì chúng ta luôn là những người khóc lẻ loi.
Vì sao muốn tin ư? Vì chúng ta luôn là những người rất một mình!
******
IV. Ôi Sao Nửa Hồn Bỗng Thương Đau
Khi yêu, trái tim của chúng ta không thuộc hoàn toàn về ta nữa. Quyết định số phận một nửa trái tim ta, chính là người ấy, người mà ta đang tha thiết yêu thương.
Cũng như thế, một nửa tâm hồn ta, thuộc về người ta yêu. Nên, ca khúc của Phạm Đình Chương mới có nhan đề Nửa Hồn Thương Đau là vậy.
Trong bài Những Giọt Lệ, Hàn Mặc Tử viết: người đi một nửa hồn tôi mất / một nửa hồn tôi bỗng dại khờ.
Nửa hồn của Hàn Mặc Tử, được Hàn Mặc Tử tự nguyện dâng cho người yêu, thuộc về người yêu của ông, bà Mộng Cầm. Nhưng từ lúc Mộng Cầm bỏ ông, nửa hồn ấy, cầm bằng như đã chết.
Nửa hồn còn lại, thuộc về ông. Nhưng từ lúc Mộng Cầm bỏ ông, nửa hồn ấy, khờ khờ, dại dại.
Nửa Hồn Thương Đau của Phạm Đình Chương cũng thế. Người ở lại, nhận vết thương lòng quá lớn, nên nửa hồn thuộc về họ ấy, đớn đau. Người bỏ đi, mang theo một nửa hồn kia, biền biệt về phía Chân Trời Tím.
Chân Trời Tím. Phía cuối chân trời, chỉ một màu ngăn ngắt tím.
******
V. Ôi Sao Ngàn Trùng Mãi Xa Nhau
Cả phần lời lẫn giai điệu của Nửa Hồn Thương Đau đều rất buồn. Ai đã từng ở trong cảnh khi tình yêu của mình không trọn vẹn, chắc mới hiểu và thương cảm được nỗi niềm này, một nỗi niềm tan nát.
Đời sống con người ta, được mấy lúc vui đâu. Bệnh tật cũng buồn, buồn lắm. Thiếu thốn tiền bạc, cũng buồn. Sự nghiệp thất bại, cũng buồn luôn.
Và, đau vì tình yêu, càng là một nỗi buồn ghê gớm. Nỗi đau vì tình là nỗi đau của sự mất mát. Nỗi đau vì tình, dẫn người ta đi qua tất cả những cung bậc của cảm xúc, nhấn chìm người ta xuống và kết thúc là nỗi tuyệt vọng, mọi thứ đều sụp đổ.
Những người thiếu sự mạnh mẽ thì tìm đến những cách thức giải thoát, sao cho khỏi lập tức, nỗi khổ đau, nỗi nhức nhối ngày đêm, đang dằn vặt họ, đang tàn phá họ, mà đa phần là những cách thức rất cực đoan.
Người cứng rắn thì không tìm đến những kết thúc bi ai, nhưng cuộc sống đối với họ mà nói, trong những ngày tháng này, trở nên khó vô cùng. Họ khó mà tránh được, né được, nỗi vật vờ, ủ ê, chán chường hết tất thảy.
Những khổ đau, nhức nhối, chán chường, với một số người, có thể kéo dài suốt cả đời, không làm sao mà nguôi ngoai được!
******
VI. Những Người Khóc Lẻ Loi Một Mình
Hiếm có những ca khúc nào, mà nỗi đau của tác giả, nỗi đau của nhân vật chính trong phim, lại trở thành nỗi đau của người nghe nhạc, như ca khúc Nửa Hồn Thương Đau.
Tình, bi thương tột cùng. Tình, thống khổ tột cùng. Dù bạn có đang vui cách mấy, mà bất chợt nghe ca khúc Nửa Hồn Thương Đau, bạn cũng bỗng cảm thấy ngậm ngùi, và thương cảm cho những người không được may mắn trong tình yêu.
Nhưng, chúng ta, trước sau, sớm muộn, không lúc này thì lúc khác, cũng sẽ đều như nhau thôi.
Chúng ta, khách trọ trong cõi vô thường này, đều thoắt đến thoắt đi, đều thoắt gần thoắt xa, đều thoắt còn thoắt mất.
Nên chúng ta, đều là:
Những Người Khóc Lẻ Loi Một Mình!
Sài Gòn 04.07.2025
Phạm Hiền Mây
Nguồn: Fb Phạm Hiền Mây
