tranh Đinh Trường Chinh
Những hạt cát nhỏ, có góc sắc, đã “vô ý” làm xước mấy vết trên hai bàn tay bần cố của Lan, nghe ran rát, nàng ngửa bàn tay nhìn thật nhanh, có mấy vệt máu vừa rơm rớm. Lan liếc nhìn qua Song, cũng đang gom cát bên cạnh, hỏi:
– Anh có sao không?
Song cười, khẽ nhìn Nguyên (đang bệ vệ đứng thọc tay túi quần cười cười nói nói), nói đùa:
– Cái này không biết gọi là cào, là hốt, là nhặt hay là đếm cát đây.
Rồi như cũng sợ Nguyên phật ý, Song nói lảng sang chuyện khác:
– Mưa gió, xe cộ làm cát trôi đi mất hết, còn gì nữa mà hốt? Phải chi có cái chổi quét dồn lại thì đỡ biết mấy.
Rồi anh nhìn qua Lan, hỏi thật nhỏ:
– Có đau không? Đã bảo, đứng dậy, để anh làm cho!
Nguyên hạ giọng, cất bớt cái giọng lãnh đạo ở cơ quan, cố ra vẻ thân thiện:
– Thì lỡ rồi, ráng chút đi, nhà mới mà, chưa kịp mua chổi. Thông cảm.
Lan rủa thầm trong bụng, hồi nãy nếu không sợ lỡ việc, xách xe chạy về nhà hay ra bờ sông, xúc một thúng cát là xong. Nàng áy náy không dám nhìn Song, anh vẫn tỉnh queo cặm cụi làm việc, gần nửa giờ mà hai cái chậu kiểng mới được lưng lửng chừng một nửa. Lan thấy thương Song quá, việc là việc của mình, do khó nghèo, còn phải nuôi mẹ già gần tám mươi tuổi nay đau mai yếu, ở nhà quê với hai sào ruộng cho một ngàn lẻ một thứ sinh hoạt đau đầu, Lan nghĩ tới làm thêm trên cái mảnh vườn cằn cỗi (đến cọng cỏ cũng không ngóc đầu lên nổi) nhỏ bé phía sau nhà, bằng cách đào một cái ao, thả cá trắm, hay rô phi vào nuôi. Nhưng vấn đề ở chỗ lấy tiền đâu để thực hiện? Mượn khắp không ai cho (hoặc không có để cho), hỏi thăm mọi người thì người ta chỉ nàng lên ủy ban xã xin trợ giúp cái gì là “xóa đói giảm nghèo”. Lan không thể làm điều đó, ở đâu thì được, đối với địa phương này, nàng phải giữ mặt mũi cho vong hồn của anh cả nàng, một Đại Úy đã bị chúng thủ tiêu mất xác từ những ngày đầu tháng Tư 75, chưa nói là nếu muối mặt mà làm, cũng sẽ không bao giờ chính quyền chấp thuận “hỗ trợ” cho một gia đình có nợ máu, mà mười năm nay tháng nào cũng “mời” gia đình nàng lên ủy ban hỏi thăm sức khỏe, nào là anh nàng, đêm qua mới đốt nhà ở xã nọ, mới đặt chất nổ ở khu kia, hay mới cướp phá ở điểm này… cho tới khi, có người mách nhỏ, chỉ chỗ cho gia đình Lan moi được hài cốt của anh về cải táng ở nghĩa trang gần nhà. Điều đó lại càng là một cái tát vào mặt bọn người vừa ăn cướp vừa la làng. Nhất là họ đang căm vụ căn nhà ở mặt tiền đường Trần Hưng Đạo dưới phố của ba má nàng, đã bị họ quản lý vì cứ khăng khăng là nhà của “tên Đại Úy nợ máu”, anh nàng, dù giấy tờ nhà từ bao giờ vẫn đứng tên ba má Lan.
Thật tình là gia đình Lan đã chấp nhận buông xuôi, cái mạng họ còn muốn lấy bao nhiêu thì lấy huống chi là của cải. Gia đình chỉ muốn yên thân, hay đúng hơn, muốn chuộc lại mấy cái mạng coi như đã bị đánh cướp. Không ngờ chuyện thế sự đâu đâu lại xô tiếp mấy tảng đá xuống số phận của những con kiến cỏ: đó là chuyện chia tách tỉnh. Không biết tranh giành tài sản, của cải, đất đai “nhân dân” sao đó mà các quan chóp bu bỗng chia thành hai phe đánh nhau chết bỏ, nhà báo Trúc Chi, được các quan đầu tỉnh bên kia bật đèn xanh (hay mướn làm) đã viết cuốn “Tiếng kêu con chim gõ kiến”, lôi đâu ra hết những chuyện trong bóng tối của các quan quyền phía bên này, giết người, cướp nhà, hối lộ, huỵch toẹt xuất bản ra công chúng, trong đó chuyện căn nhà của Lan cũng được ưu ái nêu tên. Vô hình trung, mẹ con Lan đã sống dở chết dở, còn bị kêu tới kêu lui điều tra cho ra lẽ. Một phần họ cũng muốn dằn mặt gia đình nàng phải quên đi cái quyền sở hữu ngôi nhà, cũng như thêm lý do để chính quyền nhân dân đè gia đình Lan xuống sát đất.
Lâm cùng tắc biến, những người bần hàn (nhất là như mấy gã thua cờ bạc), nghĩ ra chỗ mượn tiền rất nhanh, Lan nhớ ra Nguyên, bạn cùng lớp với anh Bốn của nàng, ngày xưa cũng từ quê xuống phố học Trung Học, đã ở trọ nhà nàng, lúc đó nhà đã tản cư hết xuống phố, và Lan mới chừng mười tuổi. Nhiều năm trời, Nguyên đã được coi như người thân trong gia đình, cũng như mới ba, bốn năm trước, khi Nguyên còn bị “đì”, phải đi địa bàn cho Ngân hàng Nông nghiệp, thì cũng vẫn thường ghé lại ăn ở nhà anh Bốn Lan, má má con con với mẹ nàng cho đến khi Nguyên dính đít trên ghế Giám đốc… không còn dịp nào đi xa lên tận cái nơi nồng nặc mùi “ngụy” này. Kể cũng tài, anh Bốn nàng nói vậy, và có lẽ có gì tự ái, mà khi Lan nhờ anh Bốn nàng dẫn giúp nàng xuống “nói một tiếng với anh Nguyên” thì anh nàng từ chối: “thằng đó…”.
Lan chỉ cần Nguyên “phán” một lời với đàn em đi địa bàn, đến nhà xem xét khi Lan làm đơn lên Ngân Hàng Phát Triển Nông Nghiệp tỉnh vay tiền, thế thôi. Vậy là nàng nghĩ đến Song.
Song cũng là bạn cùng lớp với anh Bốn và Nguyên, nhà dưới phố, là chỗ lui tới, nhờ cậy của Lan mỗi lần nàng về phố, Song và Lan thân nhau trong tình văn nghệ văn gừng từ trước. Song cũng nghèo, nhưng được cái là có vai vế trong xã hội, anh là một võ sư có cả ngàn môn sinh, và nhiều đệ tử của anh đã đem về tỉnh nhiều huy chương quốc gia, cạnh đó anh còn là một nhà bonsai, với một vườn cây kiểng mà hằng ngày khách đủ mọi giai tầng trong xã hội lui tới thưởng ngoạn. Lan nghĩ, chắc Song có đủ trọng lượng nói chuyện với Nguyên. (Đúng ra ngồi được với Nguyên phải là các vai vế có thế lực trong chính quyền, nhưng, Lan mà có được những quen biết ấy thì đâu còn cần đi vay tiền, thứ hai, hạng người như Lan, ai muốn dây vào, dù là một giới chức thôn xã nhỏ, nói chi là cấp ngang cân ngang lượng với hàng giám đốc! Song sốt sắng giúp Lan. Anh biết gói thuốc lá 555 nàng mua bằng thu nhập gần một tuần lễ của nàng vẫn còn “nhẹ” quá, anh nói, “nó mới cất cái nhà to lắm ở đường Trần Hưng Đạo, chắc cũng đang cần cây kiểng, thấy mấy hôm trước nó cũng tới đây săm soi mấy cái cây…”, anh vừa bê hai cặp cây, vừa giải thích với Lan “về nhà mới không gì ý nghĩa hơn phát tài và thiên tuế”.
Nguyên đi làm chưa về, chị Huyền, vợ Nguyên rất ân cần với chúng tôi. Ở nhà, anh Song vẫn thường nói là chị Huyền tử tế, bạn bè bảo là chị rất ngại người ta nói cậy làm ông to bà lớn lên mặt. Anh Song nói ý định của mình, chị nói là chuyện đó đâu có gì to lớn, ngân hàng cũng phải có bổn phận giúp vốn cho nông dân phát triển mà. Đến khi Nguyên về thì tôi thấy không khí khác đi, giọng Nguyên tía lia, kẻ cả:
– Có việc gì hôm nay rồng đến nhà tôm?
Song đùa:
– Vậy tôm có muốn đổi ra ở nhà rồng không?
Chị Huyền tóm tắt ý định của Song và Lan muốn nhờ Nguyên. Không đợi Nguyên ý kiến gì, Song nói nhanh:
– Bé muốn biếu mày mấy cái cây về nhà mới.
– Cây gì vậy mày?
Song vẫn pha trò:
– Cây kiểng.
– Chơi sao?
– Thì tưới nước, chơi. Cái tên cây là đủ ý nghĩa cho mày chơi rồi.
– Giỡn, mày nhớ tao là chủ nhà băng. Mấy cái này tao mua nổi mà, tên cây là sao?
Lan ái ngại nhìn Song, anh có vẻ như hơi nhíu mày, nhưng vẫn thản nhiên:
– Thiên tuế. Phát tài.
– Ồ thế sao, trồng vậy làm sao nó lớn, tao có mấy cái chậu người ta mới tặng, sẵn tụi mày trồng giùm tao đi.
– Trời. Bonsai mà.
– Mày, bonsai gì, ép người ta cả đời không thở nổi, tao muốn nó lớn, không lớn làm sao phát, làm sao thiên?
– Vậy nghĩa là mày cũng có chút kiến thức đấy. Ừ, mày muốn thiên thiên tuế, đại đại phát thì tao trồng cho mày, có điều trông nó hết dễ thương.
Liếc nhẹ chị Huyền đang ở phía sau, Nguyên vừa đùa, vừa khoe:
– Dễ thương thì tao đã có cả sư đoàn rồi. Mày cứ trồng cho tao… Em ơi, lôi mấy cái chậu Tàu ra cho anh chút.
Lan hỏi:
– Đất cát gì đâu trồng, anh Nguyên?
– Tụi mày ra trước nhà, hốt giùm cát bên lề đường kia, nhà mới cất xong, cát xây còn thiếu gì đó.
Lan và Song ngó nhau. Không thấy Song tỏ vẻ gì, nhưng Lan thì tức lên đến tận cổ họng. Cùng anh Song đỡ mấy cái chậu từ tay chị Huyền ra lề đường, Thấy ngại, Lan ngồi vội xuống vùa cát lại, anh Song cũng ngồi xuống làm như nàng. Phải chi những hạt cát chịu tập họp lại, gom thành từng lớp không cần dày lắm, đủ cho một lần hốt khoảng nửa nắm tay thôi, thì đỡ biết bao, đằng này chúng lại là những hạt rời, trải rải rác dọc theo lề đường tráng nhựa, hai người phải nghiêng hai bàn tay lùa cát lại từng cụm. Lan nói nhỏ với Song:
– Dẹp mẹ nó đi anh, bỏ đi. Em không cần vay tiền nữa đâu, theo phụ anh đi đào cây núi, học làm bonsai cho rồi.
Song vẫn bình tĩnh:
– Chín đấm rồi, ráng chịu thêm mấy đấm, em để anh làm cho.
– Dạ không sao, em làm với anh cho nhanh.
Song gắt nhẹ:
– Anh bảo để anh làm, người qua kẻ lại nhìn kỳ lắm.
– Ai biết em là ai. Em thấy có lỗi với anh, cho em làm cho nhẹ tội.
Ác nỗi, để làm ra vẻ lịch sự, Nguyên theo ra đứng trên vỉa hè chuyện vãn với Song và Lan, với hai tay lúc chống nạnh, lúc thọc túi quần, đố ai nhìn vào mà không thấy hình ảnh của một cai tù đang đứng trước những kẻ khổ sai. Nguyên rổn rảng:
– Mày dạy học trò đông không Song?
– Cũng được được.
– Ốm nhom như mày sao học trò hay thế?
– Nó đấu chứ tao có đấu đâu, tao chỉ dạy bằng kỹ thuật thôi mà.
– Bàn tay võ sư hốt cát giống như luyện thiết sa chưởng…
– Trước khi làm giám đốc mày có luyện thiết phân chưởng không?
Chừng như sợ Nguyên tự ái, Song giả lả:
– Tao xuất thân gốc rạ mà, làm gì cũng được. Hồi đó trốn lính chắc bây giờ cũng kiếm được một chỗ giám đốc.
– Tao thấy làm võ sư oai hơn, đi đâu cũng được tiền hô hậu ủng, hơn cả hồi mày còn làm sĩ quan. Tao thấy mày làm trọng tài trên võ đài thiên hạ vỗ tay quá, chắc mấy em theo dữ?
– Sức đâu mà em với út, kiếm miếng ăn hụt hơi, mày làm tao như mấy giám đốc.
Rồi như chợt nhớ, Nguyên quay sang Lan:
– Bà già khỏe không Bé, thằng Bốn nay làm ăn sao?
Lan cám ơn chiếu lệ, cố dồn mấy hạt cát rời rạc lại. Hai bàn tay đã bắt đầu rát.
Xéo xéo bên kia đường, chừng đâu không đầy trăm mét, ngôi nhà cũ của gia đình Lan đang như rướn cao hơn một cuộc chia tay không còn hy vọng có ngày còn gặp lại.
Ít ai biết đến Lan, nhưng thấy một “cô Tấm” đang ngồi bên lề đường “nhặt” cát, nhiều người qua lại trên đường tò mò ngó. Lan đâm ngượng, hai tay cố cào cào nhanh hơn. Lại gặp giờ tan việc, con đường chính này công nhân viên chức đi làm về đông như hội, khổ nỗi Song là người của “sân khấu”, mười người ít nhất cũng phải ba, bốn người biết, nhất là trong đó có nhiều đệ tử hoặc phụ huynh đệ tử của anh. Chắc cũng không ít người thắc mắc, cái cặp này đang bị phạt gì đây! Lan bồn chồn, lo lắng ngó chừng mấy cái chậu sao cứ chưa chịu đầy, ngó chừng phản ứng trên mặt Song. Em xin lỗi anh, biết thế này em đã không dám nhờ anh, mà cũng cóc có cần tới cái ngân hàng thổ tả này. Mắc nợ anh, em biết trả làm sao? Chị Huyền đã nói cái mục đích chúng mình đến nhà hôm nay, thấy cái vẻ của Nguyên, Lan chắc là không đến nỗi nào. Không giúp được nhiều thì giúp ít. Hai tay Lan nhanh hơn…
Rồi cát cũng ráng hết sức để đủ lưng lửng trồng hai cây phát tài. Anh Song nói với Nguyên, như một lời hứa hẹn là “nếu được…”:
– Tao chỉ trồng được có hai cây. Hôm khác tao đem đất lại trồng hai cây thiên tuế kia, mai mốt mày có cần bonsai thì tao tính sau. Tao không bê nổi ra sau cho mày đâu.
– Ồ không, tao muốn để trên sân thượng.
– Cái đó càng khó, hôm nào có thằng vô phước nào có việc gì mò đến nhờ vả mày gì đó, mày sai nó đem lên giùm tao.
Cả ba người cùng trở vào phòng khách. Chị Huyền bưng mấy ly nước lọc lên, nói như xin lỗi:
– Nhà chưa ở, chỉ về dọn dẹp không có nấu nướng gì hết, “quý vị” thông cảm.
Anh Song nói không sao, và trở lại câu chuyện chính.
– Mày coi giúp cổ. Đàn bà con gái chân yếu tay mềm, còn phải lo cho bà cụ hơn 80 tuổi đau yếu nữa.
– Thì bà cụ cũng như Má tao. Gia đình Bé thì cũng như gia đình tao. Có điều… có điều, tao cũng không dám dài tay… đã phân quyền cho mấy đứa địa bàn ở dưới xã…
– Tao hiểu, nhưng mày hét ra lửa mà, một lời của mày lính nào dám cãi, mày nói, coi giúp cho cái ao đó, “tôi muốn thử nghiệm một cách làm ăn mới, để sau này nếu thành công, nhân lên…”
– Thôi mày lên ngồi luôn chỗ của tao đi.
Giọng Nguyên có vẻ như không đùa. Song nín.
Trời sinh Lan tính đàn ông, nàng đã có một quyết định. Vừa muốn chọc tức, vừa muốn nhắc tới công lao nãy giờ của họ, nàng cười đểu:
– Anh Song với chị Huyền xưa giờ có “tình tang” gì không mà hôm nay bị anh Nguyên đánh ghen một trận nên thân vậy?
Nguyên khựng lại, dường như cũng có chút bất ngờ, đôi mắt chợt như to lên một chút, nhìn Song, nhìn qua Lan, rồi lên tiếng:
– Thằng địa bàn nó cũng có quyền của nó, nếu nó bảo tao, thôi ông xuống địa bàn luôn đi, tao làm sao?
– Mày không biết cho nó nghỉ sao?
– Lý do? Lỡ thằng đó là con ông cháu cha thì sao?
– Con ông cháu cha nào thời buổi này còn chịu đi địa bàn. Với lại, trước khi nó xuống địa bàn, chắc mày đã biết nó là ai.
– Thôi hai người cứ về đi, để tao coi…
Lan dợm đứng lên trước, hai người chào Nguyên ra về. Anh Song ra xe, Lan nấn ná tìm chị Huyền để chào, Nguyên tranh thủ nói nhỏ đủ Lan nghe:
– Bé nay hai mấy rồi nhỉ. Đẹp vậy mà không chịu có chồng để người ta đỡ ốm tương tư. Để anh lo cho, chắc chắn phải nhiều hơn con số em muốn, tối đi uống nước với anh nha.
Lan thấy lợm giọng, chị Huyền thấp thoáng phía sau tới, nàng quên hết phép lịch sự, thay vì nói một câu chào, chỉ kịp vẫy vẫy tay, quay phắt ra cửa, rơm rớm nước mắt leo lên ngồi phía sau Song, hơi ở đâu cứ như ứ lên lồng ngực đến muốn nổ tung. Song đã cho nổ máy xe sẵn, thấy Lan có vẻ căng thẳng, Song vừa nhấn tay ga, vừa hỏi nàng:
– Có chuyện gì vậy?
Lan trả lời, cố không để Song nghe giọng nói run run:
– Dạ, không có gì. Thôi bỏ qua đi, em không cần mượn tiền nữa. Anh mà quay lại trồng cây, anh chết với em.
Lan dạn dĩ vòng hai tay ôm eo Song siết nhẹ:
– Em xin lỗi anh.
– Ơ hay, cô bé này, lắm chuyện.
Lan úp mặt lên lưng Song:
– Em khát nước, em mời anh đi uống nước, em có đủ tiền.
Không nghe Song trả lời, Lan hỏi tiếp, như nhắc khéo đến hai bàn tay đang nhói buốt của nàng, cũng như muốn kết những hạt cát rát bỏng kia thành kỷ niệm:
– Hai bàn tay anh có lái xe được không?
Đặng Kim Côn
Tuy Hòa, Phú Yên, tháng 9-1993
Tuy Hòa, Phú Yên, tháng 9-1993
