Chia Tay Lâm Chương - Lâm Chương sinh năm 1942 tại Gò Dầu Hạ, Tây Ninh. Gò Dầu Hạ, Tây Ninh, cũng là sinh quán của tôi, anh hơn tôi 13 con giáp. Nhớ về anh, hãy điểm qua chút nét văn tài của anh như sau:
Thơ Lính Hành Quân Lâm Chương:
"tình lính trận tê tê ngoài tuyến gió
chút bụi mờ trên áo nhẹ như sương
lòng hiu hắt cũng buồn cây súng lạnh
trên vai đời nghe nhớ đã rưng rưng
ba lô nặng tâm tình theo đơn vị
những nẻo đường u uất của quê hương
chân phiêu bạt chưa hề đo ý nghĩ
sao lệ người đã vương gót lang thang"
(Loài Cây Nhớ Gió)
Ðẩy ngòi bút vào cả ba thể loại: truyện ngắn, truyện vừa và đoản văn, nhưng lại cùng phảng phất một điều: thu nhặt những mất mát trong cõi nhân sinh, và soi rọi nó bằng một tấm lòng của một người tha thiết với quê hương, quặn đau theo những vết sẹo của cuộc đời.
Nếu phải chọn một hình ảnh cho Lâm Chương, tôi hình dung ra một gã nông dân kiệm lời, ít nói, nhưng lại rất miệt mài trên cánh đồng chữ nghĩa của mình. Trên cánh đồng đó, Lâm Chương đưa những mảnh đời vụn vỡ, những nỗi đau hun hút và những vết thương tướm máu vào trang sách, truyền cho nó những hơi thở, biến thành những “cuộc sống” khác. Ðó là bản lãnh nghệ thuật.
Chữ nghĩa của Lâm Chương, nói cho cùng, là chữ nghĩa bật ra từ những vết thương đã lành miệng, của chính mình và của tha nhân.
(bài Lâm Chương Chữ Nghĩa Bật Ra Từ Những Vết Sẹo Đời, của Đoàn Nhã Văn).
Lâm Chương và Viễn Thám:
"Trong một cuộc phỏng vấn văn học nghệ thuật dành cho Lâm Chương, tôi đã nghe anh bộc bạch: "Tôi cũng có thời gian mon men muốn ngồi vào chiếc chiếu dành cho các nhà thơ. Hằng đêm mất ngủ, bóp trán làm thơ. Có lúc gần đạt được danh hiệu thi sĩ, nhưng cuối cùng đành bỏ cuộc. Làm thơ thật vô cùng vất vả, phải kiên trì mới được bài thơ cho ra hồn. Tôi vốn ù lì cục mịch, tính thiếu kiên nhẩn, lại không có năng khiếu đặc biệt về thơ, thì làm sao có thể ngồi chung chiếu với những bậc thầy chữ nghĩa mà tác phẩm của họ tinh túy của ngôn ngữ?".
Trước đây tôi nghĩ Lâm Chương chỉ giỏi làm thơ, nhưng sau khi từ Nha Trang trở về Sài gòn anh kể: "Những năm về Sài gòn tôi tập viết văn xuôi. Ông Mai Thảo đăng trên Nghệ Thuật, trong mục 'Những Người Viết Mới'. Tôi mắc cỡ, không gửi cho Nghệ Thuật nữa. Tôi gửi cho báo khác, chẳng thấy đăng. Nghệ thuật lại rằng, có một nhà văn lớn (đã mất) đọc bài bản thảo của tôi lần nào cũng kêu lên: 'Thằng Phá Hoại. Thằng Phá Hoại' và ném vào thùng rác. Từ ấy tôi không viết văn xuôi. Sau này, nghĩ thấy thương ông Mai Thảo. Ông cho 'Thằng Phá Hoại' vào mục 'Những Người Viết Mới' là nâng đỡ lắm rồi".
Bẵng đi một thời gian khá lâu không thấy thơ anh xuất hiện, tôi nghĩ chắc anh đang bận nhiều việc, bỗng một hôm bạn bè cho đọc Đoạn Đường Hốt Tất Liệt, Lò Cừ, Đi Giữa Bầy Thú Dữ, Truyện & Những Đoản Văn của Lâm Chương. À! Ra vậy. Thời gian qua anh sở dĩ không chuyên tâm vào chuyện làm thơ mà trải lòng mình qua các tác phẩm truyện ngắn. Anh thú nhận "... tôi không xây dựng thành một cái truyện ngắn của một người làm nghệ thuật viết văn. Tôi kể chuyện...". Và, qua giọng văn kể chuyện bình thản, gọn gàng không chút màu mè, anh đã kể lại sự việc thật đến 90 phần trăm, về những gì mắt thấy tai nghe.
Sau này, nhờ mối duyên văn nghệ tôi đã gặp Lâm Chương và nhiều lần nữa, nhưng thực sự không nhớ lần đầu tiên đã gặp anh trong dịp nào. Có khi đi với Ngô Nguyên Nghiễm, đi với Phạm Nhã Dự, đi với Nguyễn Tôn Nhan, Mịch La Phong hay cả với Trần Hữu Dũng... song kỷ niệm đáng nhớ là, lần tôi đi cùng vợ chồng Lê Triều Điển-Phạm Thị Quí lên Gò Dầu, đến trạm xăng tên gì đó (quên tên) đối diện nhà chị ruột của Lâm Chương theo lời hẹn; mặc dù đã đứng ngay trước cổng nhà, nhưng khi hỏi thăm nhiều người sống ở các nhà cạnh bên, ai cũng lắc đầu. Buộc lòng, tôi gọi điện thoại cho Mịch La Phong, vì Phi hẹn đi chung xe do tôi chở, có lẽ do nôn nóng gặp lại bạn nên anh đã nhảy xe đò đi từ sáng sớm. Té ra, ngôi nhà mà bọn tôi đang đi tìm, chính là nhà có cây vú sữa, nơi chúng tôi đang đứng chờ ở phía ngoài hàng rào. Và, ngoại trừ lần gặp gỡ có hẹn trước, về sau tôi cũng như bạn bè chỉ gặp được anh ở nơi này hay nơi kia một cách rất tình cờ. Vì vậy, sụ có mặt thoáng hiện thoáng biến của anh trong chốc lát, khiến cho ai đó có việc cần, muốn gặp anh xem ra cũng rất khó.
Riêng trường hợp tôi cũng vậy, nghe tin Lâm Chương từ "quê" ghé lên Sài Gòn chơi, định hỏi thăm việc viết lách thế nào, nhưng anh lặn đi đâu mất tiêu. Thôi thì, tôi mượn tạm câu trả lời cửa anh dành cho nhà thơ Triều Hoa Đại:
"... tôi không phải là người viết văn chuyên nghiệp, cũng không thích chiều theo thị hiếu của người đọc, nói thế nghe dễ mất cảm tình, nhưng đấy là sự thực. Xua nay tôi chưa từng được đồng xu cắc bạc nào từ bài viết của mình. Nhưng tôi vẫn viết, vì tôi thích và chỉ viết những gì tôi muốn viết. Tôi không hề đắn đo xem phải viết như thế nào, hành văn ra sao. Cứ nghĩ thế nào, viết thế ấy... Tôi không viết tự truyện, phần hư cấu rất ít... Tôi khó má viết khác với lòng mình. Đang sống nơi thế tục, muốn vươn lên trên nhũng điều thế tục, không dễ... Tôi nhớ kẻ hành xác tôi hơn nhớ người yêu. Nếu tôi viết khác đi, nghĩa là viết như người cao thượng là tôi viết láo. Ai mà cảm thông với kẻ giả dối bao giờ... Tôi chỉ là chứng nhân thời đại và đang viết bản tường trình về những gì đã nghe đã thấy mà thôi". - (bài Lâm Chương Trong Mắt Tôi, Minh Nguyễn)
Nhà văn Thạch Lam cho rằng: ‘Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực’, thật vậy, văn chương Lâm Chương dể lại cho dời những áng thi ca, những câu về chiến tranh, những u buồn tù tội, những bút tích nghe như: Tạo hoá gây chi cuộc hý trường, Đến nay thấm thoắt mấy tinh sương. Lối xưa xe ngựa hồn thu thảo, Nền cũ lâu đài bóng tịch dương.
Những vô lý cũa chiến tranh, như trong phản kháng sự vô tâm, tàn ác của bom đạn, dù bất cứ phía nào, Nga tham vọng hay Ukraina tội nghiệp, hoặc giả Do Thái uất hận tại Ba Lan, vụ thảm họa Holocaust chỉ vì muốn xóa sạch máu thông minh của người Do Thái, để rồi Palestine lang thang trên dôi chân đất trên dải Gaza hoang tàn như phế tích,... rồi những tàn ác Thảm sát Mậu Thân 11968, Killing fields (Cánh đồng chết do Khmer Đỏ (1975-1979) do tay ác nhân Pol Pot gây ra).
Trong dấu ấn văn học, cả Nguyễn Xuân Hoàng và Jacques Prévert qua thi ca Barbara đã nêu lên những thương tâm, những xót xa cho thân phận nhỏ bé của con người tại phố biển Brest, khi mà Nguyễn Xuân Hoàng ghi là:
"Ngày đầu tiên chúng mình quen nhau, em đã chép một bài thơ của Jacques Prévert để tặng anh. Đó là một bài thơ dài, không có lấy một dấu phẩy, chỉ duy nhất một dấu chấm ở cuối. Một bài thơ mà anh phải ghi nhớ mãi mãi – và anh đã thực sự ghi nhớ nó! Vì em từng bảo rằng bài thơ ấy gắn kết chúng mình một cách thật gần gũi, phải không em?
…Ôi Barbara, chiến tranh mới ngu ngốc làm sao! Giờ đây em ra sao rồi, giữa cơn mưa sắt thép, lửa cháy và máu đổ? Còn người từng ôm em vào lòng đầy âu yếm ấy – anh ta đã chết, đã mất tích, hay vẫn còn sống? Ôi Barbara...
Em thấy đấy, trí óc anh vẫn còn minh mẫn lắm, phải không?
Barbara, giờ này em đang làm gì?
Barbara, em có biết rằng cả thành phố đã sụp đổ trong sự dối lừa, còn sự ra đi của em đã nhấn chìm anh vào đống tro tàn của những lời từ biệt trước lúc tử thần ập đến?...
Có một nơi chứa đầy những mâu thuẫn, đó chính là trái tim chúng ta.
Barbara, anh yêu em nhiều lắm, nhưng chẳng phải đã đến lúc chúng mình phải nói lời chia tay nhau rồi sao?"
Thi ca Jacques Prévert:
Ôi Barbara
Chiến tranh thật là ngu xuẩn
Giờ đây em đã trở thành người như thế nào?
Dưới cơn mưa sắt thép này
Của lửa, thép và máu
Và người đã từng ôm em trong vòng tay
Với tình yêu thương
(Jacques Prévert)
(Oh Barbara
Quelle connerie la guerre
Qu'es-tu devenue maintenant
Sous cette pluie de fer
De feu d'acier de sang
Et celui qui te serrait dans ses bras
Amoureusement)
Dấu vết chiến tranh vẫn lảng vảng trong văn phong Lâm Chương như những: Dấu Chân Viễn Thám, hay Những Ngày Hành Quân, Đêm Nằm Phục Kích, ... hoặc Chuyển Quân Ngang Giồng Lớn qua sự ghi nhận của bút pháp của Lâm Chương. Dĩ vãng chiến tranh đã qua, nhưng sách vở, chữ nghĩa từ nỗi trăn trở u buồn, những chấn thương văn học ví như:
"Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt,
Nước còn chau mặt với tang thương.
Nghìn năm gương cũ soi kim cổ,
Cảnh đấy người đây luống đoạn trường."
Hoàng Nam Trần Việt Hải
05/11/2026
PS: Hỏi theo Thinh Quang, sau Lâm Chương, còn ai nữa? Mình xin "dzái" cụ Giời cho hai cụ bô lão Mạc Phương Đình và Dương Viết Điền thọ dzai nhách nhé!!!
